Հայ մարդու մոտ դատական համակարգի նկատմամբ վստահության կորուստը ոչ թե պատահականություն է, այլ համակարգված գործողությունների արդյունք, որը սկսվել է ութ տարի առաջ և շարունակվում է մինչ օրս։ Ես հիշում եմ, թե ինչպես, յուրաքանչյուր հրահանգի, յուրաքանչյուր հայտարարության միջոցով, մեղավորներ էին նշանակվում, դատավճիռներ սահմանվում, իսկ դատական գործընթացը դառնում էր պարզապես իշխանության կամքի կատարումը։ Դատախազը, դատավորը և քննիչը միաձուլվել էին մեկ անձի մեջ՝ ստեղծելով մի համակարգ, որտեղ օբյեկտիվության մասին խոսք չէր կարող լինել։
Այս համակարգի գործողության հստակ օրինակներն անթիվ են։ Հիշեք, թե ինչպես հորինվեցին գործեր, ինչպես կեղծվեցին ձայնագրություններ՝ ահաբեկչության պատրանք ստեղծելու համար, ինչպես կալանավորվեցին մարդիկ՝ պարզապես «մեր ձևով կպայքարենք» արտահայտության համար։ Իրավական գործընթացը դարձավ քաղաքական հրահանգների կատարման միջոց, որտեղ մեղավորի անունը որոշվում էր դեռևս քննության սկզբունքներից առաջ։
Այս ամենի գագաթնակետը դարձավ այն դեպքը, երբ հորինվեց գործ հորինված մեղադրանքներով, որտեղ դատարանը, նույնիսկ իշխանության կողմից ստեղծված համակարգի ներսում, ստիպված էր արդարացնել անմեղ մարդուն՝ ցույց տալով, որ գործը հիմնավոր չէր։ Ի՞նչ վստահություն կարող է մնալ մարդկանց մոտ այն համակարգի նկատմամբ, որը նախ յուրաքանչյուր հանցագործություն է հորինում, ապա՝ ստիպված է արդարացնում։
Այս իրավիճակը ստեղծվել է այն պահին, երբ իշխանությունները, զգալով իրենց իշխանության կորստի վտանգը, սկսեցին դիմել ոչ թե օբյեկտիվ քննություններին, այլ քաղաքական հրահանգներին և անձնական վրեժխնդրությանը։ Դատական համակարգը դարձավ քաղաքական գործիք, որը ոչ թե արդարադատությանը, այլ իշխանության ամրապնդմանը ծառայում է։
Այս ամենի արդյունքում հայ մարդը ոչ թե պարզապես կասկածում է, այլ ամբողջությամբ կորցրել է վստահությունը դատական համակարգի նկատմամբ։ Եվ այս վստահության վերականգնումը պահանջում է ոչ թե մեկ գործի արդար քննություն, այլ համակարգի ամբողջական վերափոխում, որտեղ դատավորը կլինի դատավոր, իսկ ոչ թե իշխանության հրահանգի կատարողը։
