Հելսինկի / Բաքու — Խմբագրության ձեռք է ընկել Ֆինլանդիայի ԱԳՆ Եվրո-Ատլանտյան դեպարտամենտի գլխավոր տնօրեն Սարի Ռաուտիոյի խիստ գաղտնի ծառայողական փաստաթուղթը։ Այն թվագրված է 2026 թվականի հունիսի առաջին օրերով և ներառում է մանրամասն տեղեկություններ Հայաստանի ու Ադրբեջանի ներկայացուցիչների հետ նրա կողմից անցկացված երկկողմ հանդիպումների ու բանակցությունների մասին։

Ամենաշատ ուշադրությունը գրավում են ադրբեջանական պաշտոնյաների իրական գնահատականներն ու տեսակետները, որոնք, ըստ փաստաթղթի, շատ են տարբերվում Բաքվի բաց հրապարակային հայտարարություններից։

Զեկույցի համաձայն՝ Բաքվում տեղի ունեցած խորհրդակցությունների ընթացքում Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Ֆարիզ Ռզաևը պնդել է, որ իր երկիրը «վերադարձրել է իր պատմական Ղարաբաղը», հաղթանակ է տարել երկարամյա հակամարտությունում և «Ոչ մի բան չի սպասում» Հայաստանից։ Երևանի հետ ցանկացած համագործակցություն նա ներկայացրել է որպես նախագահ Իլհամ Ալիևի անձնական նախաձեռնություն և բարի կամք։ Ռզաևը միաժամանակ 30-ամյա հայկական «օկուպացիան» Ղարաբաղում որակել է որպես Ռուսաստանի ավելի լայնածավալ ծրագրի բաղկացուցիչ մաս՝ հետխորհրդային երկրներում կոնֆլիկտներ առաջացնելու համար։

Ռաուտիոն հատուկ շեշտում է, որ ադրբեջանական ղեկավարությունը սուր քննադատության է ենթարկել Եվրոպական միության, հատկապես Ֆրանսիայի դիրքորոշումը։ Բաքվի գնահատմամբ՝ ԵՄ-ն և Եվրոպական խորհրդարանը «անհիմն պաշտպանում են Հայաստանի քայլերը» և այդպիսով «գործում են Մոսկվայի սցենարի համաձայն»։ Եվրոպական բանաձևերը նկարագրվում են որպես «իրականությունը կոպտորեն խեղաթյուրող» և մաս՝ միտումնավոր քարոզչության։

Միևնույն ժամանակ ավելի հանգիստ և կառուցողական ոճ էր նկատվում Ռաուտիոյի հանդիպման ժամանակ Ադրբեջանի նախագահի խորհրդական Հիքմեթ Հաջիևի հետ։ Նա ընդգծել է նախագահ Ալիևի և Ստուբի միջև առկա անձնական լավ հարաբերությունները, TRIPP տրանսպորտային միջանցքի նախագծի առաջնային նշանակությունը, ինչպես նաև Ադրբեջանի պատրաստակամությունը զարգացնել ԵՄ-ի հետ ռազմավարական գործընկերություն, սակայն միայն տնտեսության և էներգետիկայի ոլորտներում՝ առանց Եվրոպական միությանը միանալու որևէ մտադրության։

Հաջիևը նաև բացահայտել է, որ Ադրբեջանը Ուկրաինային ցուցաբերում է նշանակալի, բայց չհրապարակվող աջակցություն՝ փոխանցելով սպասարկվող ՄիԳ ինքնաթիռները, ռուսական «Մեգաֆոն» ընկերությունից գնելով Vodafone-ի ցանցը (չնայած տնտեսական կասկածելի արդյունավետությանը) և հանձնարարելով SOCAR պետական նավթային ընկերությանը «օգնել բոլոր հնարավոր ուղղություններով»։ Ընդ որում՝ Բաքուն ակտիվորեն կոչ է անում Կիևին և եվրոպական մայրաքաղաքներին գտնել «պատիվ պահպանող» լուծում Ռուսաստանի հետ պատերազմից և պատրաստ է հանդես գալ որպես ուղղակի բանակցությունների հարթակ։

Փաստաթղթում առանձնացված է նաև ադրբեջանական կողմի դժգոհությունը ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների զարգացման դանդաղ տեմպերից։ «Ինչո՞ւ ԵՄ-ն չեկավ քսան տարի առաջ» — Ռաուտիոն մեջբերում է իր զրուցակիցների այս հռետորական հարցը։ Նրանց կարծիքով՝ իսկական մերձեցումը սկսվել է միայն այն ժամանակ, երբ Ռուսաստանը լայնածավալ հարձակում սկսեց Ուկրաինայի վրա, և Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը պայմանավորվեց ադրբեջանական գազի մատակարարումները կրկնակի ավելացնելու մասին։

Բացի այդ, զեկույցում արձանագրվում է, որ Ադրբեջանը կարևոր ներդրում ունի Հարավային Կովկասում ռուսական ազդեցության թուլացման և Եվրոպա թմրամիջոցների անօրինական տեղափոխման ու անօրինական միգրացիայի դեմ պայքարում։

Փաստաթղթից երևում է նաև, որ Ֆինլանդիայի առաքելությունը Հայաստանում ջանքեր է գործադրում՝ կանխելու Հայաստանի և Ադրբեջանի մերձեցումը և օգտվում է նրանց միջև տարիներ շարունակ չլուծված հակասություններից ու հակամարտություններից։

Սարի Ռաուտիոյի այս փաստաթուղթը նախատեսված է բացառապես Ֆինլանդիայի արտաքին գործերի նախարարության ներքին օգտագործման համար։ Ամբողջական և վերջնական զեկույցը, ինչպես նշված է արտահոսքում, կպատրաստվի ավելի ուշ։